Een Erfgooier is de benaming van een van oorsprong uit Gooiland afkomstige mannelijke bewoner, die samen met anderen het gebruiks- en beheersrecht had over de bebouwbare gronden in het Gooi. Organisatorisch waren Erfgooiers verenigd in een vorm van een boerenzelforganisatie, zoals die overal in Europa voorkwam onder vrije boeren.

De geschiedenis van de Erfgooiers gaat terug tot de Middeleeuwen. Aan het eind van de dertiende eeuw kregen de Erfgooiers van graaf Floris V de gebruiksrechten over de woeste (onontgonnen) Gooise gronden, bestaande uit heide, bos, venen en stuifduinen. De Gooise boeren woonden toen in boerderijen rond open weideplaatsen of brinken. Elk dorp werd omringd door akkers of engen. Voor de succesvolle exploitatie van hun boerenbedrijven dienden de Gooise boeren de beschikking te hebben over de woeste gronden: weiden en heiden, bossen en venen.

Om deze gronden te beschermen en te behouden verenigden zij zich rond 1300 in een marke, een soort agrarische belangenorganisatie. Een Erfgooier mocht de “gemene” (=gemeenschappelijke)  grond gebruiken zodra hij zelfstandig een boerenbedrijf in het Gooi ging uitoefenen, al was hij hierbij wel gebonden aan de regels die het markebestuur stelde.

De leden van deze organisatie noemden zich “Erfgooier” en hadden samen het recht van gebruik van de woeste of gemeenschappelijke gronden in het Gooi (n.b. de weilanden  werden “meenten” genoemd). Het begrip  Erfgooier was sedertdien de aanduiding van een groep Gooise boeren, die eeuwenlang de landbouwgronden bewerkten in het Gooi. Daarvoor werden zij gemene lantgooiers, goede luden van Gooiland of waren genoemd.

Het Erfgooierschap was alleen voorbehouden aan meerderjarige Gooise mannen, die konden bewijzen af te stammen van een mannelijke Erfgooier. Eeuwenlang hebben de Erfgooiers vastgehouden aan hun rechten op de “meenten”, welke door de Erfgooierswet van 1912 *) een wettelijke grondslag kregen. Dat resulteerde in de oprichting van de Vereniging Stad en Lande van Gooiland, die uiteindelijk pas in de jaren zeventig van de vorige eeuw werd ontbonden. 

Bij de liquidatie van deze vereniging  (in het algemeen aangeduid als de Erfgooiersvereniging) werden  niet alleen de gronden verkocht, maar ook vele goederen – waaronder waardevolle kaarten, prenten en het belangrijke historische archief. Dat archief is overgedragen aan de erfopvolgster, de Stad en Lande Stichting. Dit omvangrijke archief van bijna 100 strekkende meters(!), bevindt zich thans in het Stads- en Streekarchief van Naarden. Het vormt de belangrijkste bron voor de historie van het Gooi. De oudste - wellicht dé oudste - stukken dateren immers uit de Middeleeuwen en bevatten belangrijke informatie over de vroegste geschiedenis van deze streek, het Gooi en haar inwoners. 

*) de wet wordt ook letterlijk als Erfgooierswet aangeduid.